‘अमेरिकी डलर’ यसरी बन्न पुग्यो विश्वकै बलियो मुद्रा

बीबीसी – अमेरिकी डलरको पहिचान एक विश्वव्यापी मुद्राको रुपमा स्थापित छ । अन्तराष्ट्रिय व्यापारमा डलर र यूरो निकै लोकप्रिय र स्वीकार्य मुद्रा हो । 

संसारभरका केन्द्रीय बैंकहरुमा रहेको विदेशी मुद्राको भण्डारणमा ६४% अमेरिकी डलरको मात्रै हुन्छ । यस्तोमा डलर आफैँमा एक विश्वव्यापी मुद्रा हो । 

डलर विश्वव्यापी मुद्रा हुनुमा उसको सामथ्र्य र अमेरिकी अर्थव्यवस्थाको तागतले काम गरेको छ ।  

इन्टरनेशनल स्ट्याण्डर्स अर्गनाइजेशन लिस्टको अनुसार संसारभरमा कुल १८५ मुद्राहरु रहेका छन् । तथापी यीमध्ये धेरैजसो मुद्राको प्रयोग आफ्नो देश भित्र नै हुन्छ । 

कुनैपनि मुद्रा विश्वभरी कुन हदसम्म प्रचलित छ भन्ने कुरा त्यो देशको अर्थव्यस्था र सामथ्र्यमा निर्भर गर्छ । 

संसारको दोस्रो बलियो मुद्रा युरो हो । यूरोले संसारभरीको केन्द्रीय बैंकहरुको विदेशी मुद्रा भण्डारको १९.९% हिस्सा ओगटेको छ । 

डलरको सामथ्र्य र स्वीकार्यताले अमेरिकी अर्थव्यवस्थाको ताकत देखाउँछ । सम्पूर्ण डलरको ६५% डलरको प्रयोग अमेरिका बाहिर हुन्छ । 

संसारभरिको ८५% व्यापारमा डलरको सहभागिता हुन्छ । विश्वभरीको ३९% ऋण डलरमा दिइन्छ । यसकारण विदेशी बैंकहरुको अन्तराष्ट्रिय व्यापारमा डलरको आवश्यकता हुन्छ । 
 

डलर कसरी विश्वव्यापी मुद्रा भयो ?
सन् १९४४ मा ब्रिटेन उड्स सम्झौतापछि डलरको वर्तमान बल शुरुवात भएको थियो । त्यो भन्दा पहिले धेरैजसो देशहरुमा सुनलाई मात्र स्तरीय मानक मानिन्थ्यो । त्यी देशहरुमा सरकारले आफ्नो मुद्रालाई सुनको मागको मूल्यको आधारमा तय गर्ने बाचा गर्थे । 

सन् १९४४ मा अमेरिकाको न्यू हेम्पशायर राज्यमा रहेको ब्रिटेन उड्स सहरमा संसारको विकसित देशहरु भेटे र उनीहरुले अमेरिकी डलर बाहेक सम्पूर्ण देशहरुको मुद्राको विनियम दरलाई तय गरिदिए । 

त्यो समय अमेरिकासँग संसारको सबैभन्दा ठूलो सुनको भण्डार थियो । यो सम्झौताले अमेरिकाले बाँकी देशहहरुलाई पनि सुनको साटो आफ्नो मुद्रा डलरलाई समर्थन गर्न अनुमति दियो । 

सन् १९७० को शुरुवातमा कयैन देशहरुले डलरको बदला सुनको माग गर्न शुरु गरे । किनकी तिनमाथि मुद्रास्फीतिलाई सल्टाउनुपर्ने दबाब आइपरेको थियो । 

त्यो समय राष्ट्रपति निक्सनले फोर्ट नक्समा भण्डारण गरिएको आफ्नो सुनको भण्डारहरुलाई समाप्त गर्न अनुमति दिनुको साटो डलरलाई सुनबाट अलग गरिदिए । 

त्यो बेलासम्म डलर संसारको सबैभन्दा सुरक्षित मुद्रा बनिसकेको थियो । 

संसारको एकमात्र मुद्राको मागले डलरमाथि चुनौती
सन् २००९ मार्चमा चीन र रुसले एक नयाँ विश्वव्यापी रुपमा स्वीकार्य हुने मुद्राको माग गरे । उनीहरु संसारको लागि एक रिजर्व मुद्रा चाहन्थे जुन कुनै एक देशबाट अलग होस् र लामो समयसम्म स्थिर रहन सक्षम होस् । साथमा यसले ऋणमा आधारित राष्ट्रिय मुद्राहरुको प्रयोगबाट हुने नोक्सानलाई हटाउन सकोस् । 

चीनलाई चिन्ता छ कि डलरको मुद्रास्फीति तय भयो भने उसले जम्मा गरेर राखेको खर्बौ डलर कुनै कामको हुने छैन । यो अमेरिकाले आफ्नो ऋण तिर्नको लागि यूएस ट्रेजरीमार्फत नयाँ नोट छाप्न थालेको अवस्थामा मात्र सम्भव हुन्छ । 

चीनले अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोषसँग डलरको स्थानमा नयाँ मुद्रा बनाउने माग गरेको छ । 

सन् २०१६ को चौथो त्रैमासिकमा चीनको यूयान संसारको थप नयाँ रिजर्व मुद्रा बन्यो । 

सन् २०१७ को तेस्रो त्रैमासिकसम्म संसारको केन्द्रीय बैंकमा १०८ अर्ब डलर बराबरको यूआन थियो । यो एक सानो शुरुवात हो तर भविष्यमा यो बढ्ने क्रम जारी रहनेछ । 

चीन आफ्नो मुद्रा विश्वव्यापी विदेशी मुद्रा बजारमा व्यापारको लागि सम्पूर्ण रुपमा प्रयोग होस् भन्ने चाहन्छ । यो डलरको स्थानमा यूआयलाई विश्वव्यापी मुद्राको रुपमा प्रयोग गर्नु जस्तो हो । यसको लागि चीनले आफ्नो अर्थव्यवस्थालाई सुधारिरहेको छ । 

सन् २००७ मा अमेरिकी फेडरल रिजर्वको पूर्व अध्यक्ष एलेन ग्रीनस्प्यानले यूरोले डलरको स्थान लिनसक्ने बताएका थिए ।

 सन् २००६ को अन्तिमसम्म संसारभरीको बैंकहरुको कुल विदेशी मुद्रा भण्डारमा यूरो २५ प्रतिशत थियो । 

जबकी डलर ६६ प्रतिशत थियो । संसारको कयैन इलाकाहरुमा यूरोको प्रभुत्व पनि रहेको छ । यूरोपेली संघ संसारको सबैभन्दा ठूलो अर्थव्यवस्थामध्य एक भएकाले पनि यूरो मजबूत छ ।  

प्रतिकृया दिनुहोस

२०७५ असोज २९ गते सोमबार साँझ ६ बजेको तमोर हालखबर

र्सघर्ष समिति गठन अस्थाई करार शिक्षकहरुको भेलाले ताप्लेजुङ जिल्लामा र्सघर्ष समिति गठन गरेको छ । गुणराज न्यौपानेको अध्यक्षतामा ९ सदसिय संर्घष समिति

सहमतिबाट पछि हट्यो भारत, नयाँ हवाई रुट थप्न मानेन

काठमाडौं, असोज २९ । नेपाललाई चारवटा हवाई रुट थप्न असार पहिलो साता काठमाडौंमा सहमति जनाएको भारत त्यसबाट पछि हटेको छ । प्रस्तावित रुटको विषय टुंग्याउन

तमोर हालखवर २०७५ असोज २७ गते शनिबार विहान ८ः३० वजे

बडादसैंको चौथो दिन आज कुष्माण्डा माताको पूजा आराधना गरिंदै बडा दसैंको चौथो दिन आज शक्तिपीठ, देवीमन्दिर तथा घरघरका पूजाकोठाहरुमा देवीभवानी